Donkere wolken boven gehandicaptenzorg

De Kamerleden uit de Kamercommissie Volksgezondheid, Welzijn en Sport debatteerde tijdens het Wetgevingsoverleg Gehandicaptenbeleid met minister Sterk (Langdurige Zorg, Jeugd en Sport) over dit begrotingsonderdeel voor dit jaar. Namens de SGP sprak Diederik van Dijk. Zijn bijdrage aan het debat is hieronder te lezen.

‘Er is meer overvloed in dagelijks je aanwezigheid geven aan één ander dan dagelijkse ijver om honderden verder te helpen’. Het is een citaat van de bekende psychologe en schrijfster Ann Voskamp. En als het citaat voor iemand geldt, dan wel voor al die zorgmedewerkers, mantelzorgers, vrijwilligers in de gehandicaptenzorg.

Ik denk aan Rita, die samen met haar man Gert en hun kinderen al bijna 28 jaar een gastgezin vormen voor Annemarie. Annemarie is verstandelijk en lichamelijk beperkt. Samen genieten ze ervan om te wandelen. Of gewoon stil naast elkaar zitten en elkaars hand vast te houden. Momenten die zich volgens Rita kenmerken door rust en aandacht. Momenten van grote waarde ondanks, of juist dankzij, de eenvoud.

Rita is slechts één van de velen die dagelijks hun aanwezigheid geven aan één ander. En hun inzet is goud waard. Het is goed om dat in dit wetgevingsoverleg over gehandicaptenbeleid te benadrukken.

Bezuinigingen
Maar voorzitter, ik kijk vandaag niet alleen naar de begroting 2026, maar ook naar de plannen van de nieuwe coalitie. En dan zie ik dat donkere wolken zich samenpakken boven de gehandicaptenzorg.

Ik stel voor dat we wegblijven van semantische discussies over ‘minder meer’. Er worden honderden miljoenen bezuinigd op de zorg en ondersteuning voor mensen met een beperking. Mensen die vaak al te maken hebben met een stapeling van zorgkosten en eigen bijdragen. Daar komt een stapeling van bezuinigingen bovenop.

De SGP heeft aan zorgaanbieders gevraagd: leg ons uit wat deze bezuinigingen concreet voor jullie betekenen? Zij geven aan: gehandicaptenzorg is arbeidsintensief en ook vaak groepsgewijs. Als je daarop bezuinigt gaat het direct ten koste van personeel en van de kwaliteit van zorg. Minder mensen op de groep. Minder aandacht voor cliënten. Een hogere werkdruk voor de overgebleven medewerkers. Meer ziekteverzuim. Maar ook zullen de bezuinigingen naar verwachting leiden tot het vooruitschuiven van noodzakelijke investeringen in bijvoorbeeld vastgoed. Met achterstallig onderhoud tot gevolg.

Ik vraag specifiek aandacht voor een paar bezuinigingen uit de kabinetten Rutte-IV en Schoof die keer op keer uitgesteld zijn, maar nu wel doorgevoerd worden. Bijvoorbeeld de 140 miljoen bezuinigingen op behandeling en meerjarig contracteren. Dat bedrag is totaal niet realistisch en inhoudelijk niet verdedigbaar.

Deze opeenstapeling van bezuinigingen richt kortom ongelofelijk veel schade aan. De SGP vraagt het kabinet daarom: laat dit niet doorgaan! 
 
De aandacht voor de bezuinigingen zou je haast doen vergeten dat er meer nodig is. De gehandicaptensector zou baat hebben bij een langjarige en samenhangende toekomststrategie met duidelijke doelen en afspraken. Dit voorkomt ook jojobeleid. Ik heb hier eerder om gevraagd. Is de minister bereid om dit gesprek op te starten? 

Regeldruk
Ik vraag opnieuw aandacht voor regeldruk. Wij spraken ter voorbereiding op dit debat een zorgbestuurder. ‘Ik ga thuis niet elke dag mijn thermometer in de koelkast leggen’, zei hij, ‘Dat is niet het normale leven. Maar in de zorg moet dat wel.’ Regeldruk is eigenlijk een vorm van risicobeheersing. Als we ook in de zorg toe willen naar het normale leven, zijn we dan ook bereid om meer risico’s te accepteren? Welke regels passen er bij ‘het normale leven’? En welke ruimte voor zorgverleners past daarbij? Graag een reflectie van de minister.

Mantelzorgers en vrijwilligers
De coalitie wil extra inzetten op de betrokkenheid van informele zorg. Mantelzorgers en vrijwilligers. En de SGP steunt dat. Ik verwijs ook naar de motie die ik heb ingediend bij de VWS-begroting om langjarig werk te maken van respijtzorg. Tegelijkertijd moeten we ook realistisch zijn. Niet alles is te ondervangen met mantelzorg. Voor lichtere vormen van ondersteuning is de zorgzame buurt prachtig. Maar voor cliënten met een VG7- of VG8-indicatie zul je toch echt veel professionele hulp nodig hebben. Hoe voorkomt de minister overtrokken idealisme? Wat kan redelijkerwijs van mantelzorgers worden verwacht?

Levenslang en levensbrede beperking
De SGP vraagt al langer aandacht voor de positie van mensen met een levenslange en levensbrede beperking. Bij de begrotingsbehandeling vorige week heb ik met collega’s een amendement ingediend voor actieonderzoek om de toegang tot zorg voor deze groep te verbeteren. Ik heb goede hoop dat dit amendement wordt aangenomen.

Personeel
De vraag naar personeel in de gehandicaptenzorg is enorm groot. Zorgaanbieders zoeken naar creatieve mogelijkheden om personeel te werven en te binden. Een concrete optie die is om zorginstellingen zodanig in te richten dat het geschikt is voor bewoning door cliënten én medewerkers. Dat biedt niet alleen nabijheid van zorg, maar helpt ook om medewerkers aan de sector te binden in een tijd van grote personeelstekorten. Tegelijkertijd verlicht het de druk op de lokale woningmarkt en draagt het bij aan het oplossen van het bredere huisvestingsvraagstuk. Noem het de zusterflat 2.0. In bijvoorbeeld Zeist is hier al een succesvol voorbeeld van. Het is van groot belang dat zulke woon-zorgconcepten expliciet worden meegenomen in lokale huisvestingsplannen en woonvisies. Is de minister bereid om dit samen met haar collega van volkshuisvesting te stimuleren?

Bezoek zorgboerderij
Enige tijd geleden bezocht ik een zorgboerderij in de mooie Krimpenerwaard. De opzet van zorgboerderijen sluit naadloos aan bij de richting van de Toekomstagenda voor mensen met een beperking: kleinschalige begeleiding en dagbesteding met veel persoonlijke aandacht. Zorgboerderijen zijn als kleinschalige zorglocaties echter niet duidelijk en consistent gepositioneerd in het zorglandschap. Ik vraag de minister hier werk van te maken.