16 november 2026
Geen uitkering, maar werk norm voor nieuwkomer
De Tweede Kamer debatteerde op maandag 16 november in een Wetgevingsoverleg over de onderdeel Integratie en maatschappelijke samenhang uit begroting SZW. Lees hieronder de bijdrage van André Flach.
“Ik getuig dat er geen god is dan Allah.” Je waant je in Marrakech, terwijl je toch echt op Hollandse bodem staat. Met groot volume schalt deze islamitische geloofsbelijdenis over steeds meer Nederlandse straten. Zo klinkt driemaal daags de azan door de keurige wijk Parijsch in Culemborg. Een actiecomité verzet zich ertegen. Mensen verhuizen er vanwege de geluidsoverlast. Terwijl de islam steeds meer publieke ruimte opeist, moeten andere religies verdwijnen. Dat is echt onwenselijk!
Ondertussen klinkt een oorverdovende stilte van de kant van het kabinet. Er is onderzoek gedaan naar de problemen met versterkte gebedsoproepen. Daaruit blijkt dat in gemeenten met een structurele versterkte gebedsoproep de afgelopen drie jaar in 8 van de 10 gevallen discussies, dialogen of voorvallen hebben voorgedaan, terwijl dat in gemeenten zonder structurele gebedsoproep zelden het geval was. Het ondersteunt het beeld dat uit eerder landelijk opinieonderzoek naar voren kwam: ruim driekwart van de Nederlanders vindt een versterkte gebedsoproep met een inhoudelijke belijdenis niet bij de Nederlandse samenleving en cultuur passen en stelt geen prijs op deze uiting in zijn eigen buurt. De minister stuurde onlangs het eindrapport aan de Kamer, maar in de bijgevoegde brief wordt met geen woord gerept over vervolgacties. Case closed, zo lijkt het. Maar niet wat JA21 en SGP betreft. Er moet zo snel mogelijk een einde komen aan deze gebedsoproepen, en daarom zetten we in op spoedige behandeling van het wetsvoorstel.
Taaleis
Werk en taal zijn dé sleutels tot succesvolle integratie en participatie van nieuwkomers. Voor een succesvolle integratie zal aan nieuwkomers duidelijk moeten worden gemaakt dat je in Nederland werkt voor je brood, en een actieve bijdrage levert aan onze samenleving. En wie de Nederlandse taal niet machtig is, kan niet volwaardig meedoen. De SGP is daarom blij met de voorgenomen aanscherping van de taaleis, waarop wij ook herhaaldelijk hebben aangedrongen. Nog te vaak kunnen nieuwkomers bij de naturalisatieceremonie geen woord Nederlands spreken, terwijl ze vanaf dat moment wel officieel Nederlander zijn. Het spreken van de Nederlandse taal moet worden bevorderd, zeker in de publieke ruimte. De taaleis leek in veel gemeenten een dode letter te zijn geworden. Ondanks dat deze wettelijke verplichting al sinds 2016 bestaat werd er nauwelijks op gehandhaafd. Het is goed dat deze eis nu weer nieuw leven wordt ingeblazen. De minister gaat op verzoek van VVD en SGP gemeenten aanspreken die nalaten de taaleis te handhaven. In het uiterste geval wordt ook ingegrepen met een aanwijzing of een korting op hun bijstandsbudget. Een wettelijke verplichting is er niet voor niets. Die moet ook daadwerkelijk worden uitgevoerd. Ik lees dat er de mogelijkheid blijft het vereiste taalniveau van 1F in uitzonderlijke gevallen los te laten.
- Hoe zorgt het kabinet ervoor dat dit niet de nieuwe ontsnappingsroute wordt om aan deze norm te ontkomen?
Ingroeimodel sociale zekerheid
Terwijl de houdbaarheid van ons sociale stelsel onder zware druk staat, is het opvallend dat één ding onderbelicht blijft: 60 procent van de mensen in de bijstand komt van buiten Europa. 60 procent! Het leeuwendeel van de inburgeringsplichtige statushouders belandt in een uitkering. Zelfs na drie jaar heeft slechts vier op de tien een baan. En dat op onze krappe arbeidsmarkt.
Dat kan toch niet waar zijn!? Het is daarom goed dat de minister een ambitieus plan op tafel heeft gelegd om 75.000 statushouders extra aan het werk te helpen. Maar er is echt meer nodig. Ons sociale stelsel mag geen migratiemagneet zijn. Je hoort het zelfs van nieuwkomers die zich inspannen en hard werken: “pak die uitkeringen eens aan, want mijn soortgenoten liggen thuis met een uitkering op de bank.”
Het moet vanaf dag 1 helder zijn dat in Nederland werk de norm is, en niet een uitkering. Nu er eindelijk gesprekken gevoerd worden over ons sociale stelsel, valt mij op dat er helemaal niet gesproken wordt over beperking van de uitkeringsrechten voor asielzoekers en statushouders. De SGP zou graag verkennen hoe een ingroeimodel voor de sociale zekerheid voor nieuwkomers vorm kan krijgen, uiteraard binnen de grenzen van het EU-recht.
- Hoe kijkt de minister hiernaar?
Ik overweeg vandaag hierover ook een voorstel te doen.
Eigen bijdrage asielzoekers
Nu het kabinet wil dat asielzoekers sneller aan het werk gaan, is het niet meer dan logisch dat zij ook meer bij gaan dragen aan de eigen opvangkosten. Asielopvang in Nederland is immers niet gratis. Een SGP-voorstel om te verkennen hoe eigen bijdrage voor werkende asielzoekers meer in lijn kan worden gebracht met de opvangkosten, is recent aangenomen. Het COA houdt de opvangkosten in op het leefgeld van asielzoekers, maar in veel gevallen is dat geld al uitgegeven voordat het COA de eigen bijdrage kan innen. Het is daarom verstandig dat nu gekeken wordt naar een juridische grondslag voor gegevensdeling door UWV en Belastingdienst met het COA.
- Komt op korte termijn meer duidelijkheid over de verkenning naar de eigen bijdrage en de juridische grondslag?
Aan het werk
Uiteraard moet de prikkel om te werken behouden blijven. Zo snel mogelijk meedoen, dat moet de ambitie zijn. Drempels voor het in dienst nemen van asielzoekers en statushouders, moeten we uit de weg ruimen. Zo hebben werkgevers er last van dat asielzoekers regelmatig van de ene naar de andere opvanglocatie worden verplaatst, waardoor de tijd en energie die zij investeren in een opleiding of inwerkperiode verloren gaat. Ook het feit dat het COA vaak onbereikbaar is voor werkende asielzoekers en hun werkgevers vormt een probleem. De wirwar van regelingen en loketten werkt ook averechts. Werkgevers hebben behoefte aan administratieve eenvoud, deskundige begeleiding en één herkenbare toegang tot dienstverlening. Nu hebben zij te maken met een kluwen van gemeenten, werkcentra, taalaanbieders, jobcoaches, onderwijsinstellingen en verschillende subsidieregelingen. Vooral voor kleinere werkgevers is dit ondoenlijk. Het beleggen van bepaalde taken bij regionale werkcentra in plaats van bij gemeenten zou kunnen helpen om meer samenhang te brengen in de aanpak.
- Pakt de minister al deze knelpunten op, en wanneer horen we daar meer van?
- Wil hij toezeggen dat hij met gemeenten, regionale werkcentra en sectoren afspraken gaat maken over één herkenbare werkgeversroute, waarin dienstverlening wordt gebundeld en werk, vaktaal en inburgering beter op elkaar aansluiten?
Gemeenten krijgen de rijksvergoeding voor inburgering pas wanneer een statushouder daadwerkelijk is gehuisvest en staat ingeschreven in de BRP, terwijl we allemaal weten dat de gemiddelde statushouder nu nog jaren in een azc verblijft na koppeling aan een gemeente. Veel statushouders willen dolgraag aan de slag, maar het is niet mogelijk omdat de rijksvergoeding voor inburgering pas na een paar jaar volgt.
- Wat doet het kabinet om zo spoedig mogelijk deze financiële belemmering voor gemeenten weg te nemen, zodat zij niet langer hoeven te wachten op huisvesting om met de inburgering te beginnen?
- Wanneer is dit gerealiseerd?
Antisemitisme
Terwijl de belofte was ‘nooit meer’, is antisemitisme alomtegenwoordig.
Dat vergt ook maatregelen op ieder terrein van de samenleving, zeker ook als het gaat om de inburgering en integratie van nieuwkomers.
- Hoe staat het met de acties om Holocausteducatie onder hen te versterken?
Op dit moment loopt op initiatief van de SGP een pilot voor inburgeringsbezoeken aan Joodse musea en herinneringscentra, zodat de Holocaust tastbaar en voelbaar wordt. Inburgeraars uit zeven gemeenten bezoeken het Joods Cultureel Kwartier in Amsterdam of het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.
- Kan de minister ons uitgebreid informeren over de resultaten van deze pilot?
- Zet hij in op een structureel vervolg?
- En is hiervoor voldoende budget vrijgemaakt?
In Duitsland kent men een zogeheten verklaring van verbondenheid met het Joodse volk. Deze wordt door nieuwkomers ondertekend zodra zij het Duits staatsburgerschap ontvangen. Daarbij verklaren zij onder andere iedere vorm van antisemitisme en Holocaustontkenning af te wijzen. Ook moet men verklaren het Joodse leven te zullen beschermen. Momenteel wordt gewerkt aan aanpassing van de Nederlandse participatieverklaring. Wat zou het een belangrijke stap in de strijd tegen antisemitisme zijn als een soortgelijke verklaring ook expliciet terugkomt in de Nederlandse participatieverklaring.
- Wil de minister hier dit plan omarmen en daarmee een duidelijk signaal afgeven richting onze Joodse Nederlanders dat hun plaats in onze samenleving bescherming verdient en dat voor antisemitisme geen plaats is in ons land?
Dank u wel.