Energierekening is kwetsbaar

De Tweede Kamer debatteerde op donderdag 9 april in commissieverband met minister Van Veldhoven over betaalbare energierekening voor huishoudens. Lees hieronder de bijdrage van SGP-Kamerlid Flach.

De Kamerbrief eind 2025 schetste nog een rooskleurig beeld van de energieleveringstarieven. Die zouden naar verwachting gaan dalen. Niet dus. Het laat zien hoe kwetsbaar de energierekening is. Op langere termijn zal de energierekening fors stijgen door ETS2, de bijmengverplichting groen gas en de netkosten. Dat kan vermeden worden door te investeren in verduurzaming, maar daar moet je dan wel geld voor hebben. Kortom, er is werk aan de winkel om energie – als eerste levensbehoefte – betaalbaar te houden. Ik kijk in mijn bijdrage eerst naar de energierekening in het algemeen en dan naar energiearmoede in het bijzonder.

Belastingcomponent
In opdracht van Netbeheer Nederland is onderzoek gedaan naar de verwachte ontwikkeling van netkosten en energietarieven. Dat liegt er niet om. Zo zullen richting 2040 de netkosten ruimschoots verdubbelen.
 
Het viel mij op dat dit ook geldt voor de belastingcomponent, een knop waar we als politiek zélf over gaan. Waar dit jaar ongeveer 13 miljard euro aan energiebelasting en btw wordt opgehaald, zou dat in 2040 kunnen neerkomen op niet minder dan 27 miljard euro. Deelt de minister de mening dat we er met elkaar tenminste voor moeten zorgen dat de Staat niet nog rijker wordt van de energierekening van burgers en bedrijven? Een aspect is dat als de transporttarieven op de energierekening stijgen, ook de btw-inkomsten toenemen. Dat is belastingtechnisch begrijpelijk, maar aan de burger toch niet uit te leggen? Gaat het kabinet ervoor zorgen dat dit geld bij de burger blijft?

Nettarieven
De SGP hoort graag hoe de nettarieven beheerst gaan worden. Sowieso is slimmere inrichting en gebruik van ons elektriciteitsnet nodig. Ook voor het dempen van de netkosten. Maar dat niet alleen. Het coalitieakkoord heeft geen middelen gereserveerd voor het elektriciteitsnet. Als we niks doen, komen de hogere netkosten één op één bij gezinnen en bedrijven terecht. We doen nu netinvesteringen die decennia meegaan en waarvan ook komende generaties profijt hebben. Wat is de visie van het nieuwe kabinet op het uitsmeren van de rekening over de tijd?

Vermindering energiebelasting
De vermindering energiebelasting is nu van toepassing op alle verblijfsobjecten, van rijtjeshuis tot hotel. Moet dit niet beperkt worden tot huishoudens? De extra belastinginkomsten kunnen dan gebruikt worden voor verhoging van de belastingvermindering voor huishoudens of extra inzet op energiebesparing.
 
Aanpak energiearmoede
Dan de aanpak van energiearmoede. TNO is glashelder: er wordt een enorme winst voor huishoudens met energiearmoede en milieu geboekt als de overheid investeert in verduurzaming van hun woningen. De investeringskosten zijn hoog, maar het drukt op korte termijn de energierekening, het betaalt zich vaak over langere termijn wel terug en het is goed voor het leefklimaat op micro- en macroniveau. Zo is het opvallend dat energiecoaches bij huishoudens met energiearmoede niet alleen zorgen voor gemiddeld bijna 10% minder energiegebruik, maar ook voor 40% minder gebruik van medicijnen tegen astma en reuma. Een beter klimaat in huis is gewoon goed voor de mens en bespaart zorgkosten.

Ontzorging
De overheid is goed in het stapelen van regelingen, voorwaarden daarbij en late uitbetaling. Je hebt de ISDE, Warmtefonds, het Nationaal Programma Isolatie, SPUK Kansrijke wijk, het Volkshuisvestingsfonds, en diverse specifieke subsidieregelingen. Dat maakt kwetsbare huishoudens heel onzeker. Ze houden de boot af. En zij niet alleen. Het is belangrijk om te ontzorgen. Niet alleen door energiecoaches, maar ook via bijvoorbeeld gemeentelijke verduurzamingsregelingen, waarin subsidies gebundeld worden en huishoudens geen financiële risico’s lopen. Hoe wordt dit opgepakt? Hoe wordt gezorgd voor een aanpak op wijkniveau, zodat meters gemaakt kunnen worden? Komt er ruimte voor het uitbetalen van voorschotten, zodat drempels verlaagd worden en bijvoorbeeld de middelen voor de Subsidieregeling Onderhoud en Verduurzaming Huurwoningen niet op de plank blijven liggen?

Publiek Energiefonds
De SGP waardeert de inzet voor een Publiek Energiefonds, om te voorkomen dat kwetsbare huishoudens verder in de energiearmoede gedrukt worden. Maar wel een paar vragen. Formeel is het fonds bedoeld als tegemoetkoming in het kader van extra ETS2 kosten. Dat is een andere insteek dan het Tijdelijk Noodfonds Energie. Zo vallen huishoudens met een aansluiting op stadswarmte nu buiten de boot. Dat is toch niet wenselijk? Ook is nu sprake van een vast steunbedrag, terwijl in het Noodfonds meer maatwerk zat. Tussen huishoudens met energiearmoede zitten immers grote verschillen. Zien de bewindslieden mogelijkheden om beter aan te sluiten op de werkwijze van het Noodfonds? Gaan ook huishoudens met een blokaansluiting en huurders met een energieprestatievergoeding in aanmerking komen?

De SGP maakt zich verder zorgen over het tijdpad. Brussel heeft nog vier maanden om dit plan te beoordelen. Kunnen de bewindslieden garanderen dat het fonds voor het komende winterseizoen in de lucht is?