Geef kleine scholen en gemeenschappen de tijd

De Tweede Kamer debatteerde op woensdag 14 oktober in Commissieverband over Stichting, sturing en toezicht in het funderend onderwijs. Lees hieronder de bijdrage van Chris Stoffer.

Deze zomer is een nieuw jaartal bijgeschreven in onze geschiedenisboeken. Na de slag bij Nieuwpoort in 1600 en de slag bij Waterloo in 1815 zullen leerlingen nu ook de slag bij Altforst moeten stampen. 2026, slag bij Altforst. Ten westen van Nijmegen, tussen de Maas en de Waal, delfde een schoolbestuur het onderspit toen het een kleine school wilde sluiten tegen de wil van de hele gemeenschap en de gemeente. De Tweede Kamer was al met reces, de zomervakantie begon in Altforst en het laatste uur van deze school had eigenlijk al geslagen toen de rechter een streep zette door het plan van het bestuur. De school bestaat nog en er wordt nu gewoon les gegeven.

Het is goed dat de rechter de belangen van leerlingen, ouders en de gemeenschap serieus heeft gewogen en de zorgplicht van het bevoegd gezag benadrukt. Maar wat vindt de staatssecretaris ervan dat de regelgeving dit soort onzorgvuldige situaties met zulke korte termijnen laat gebeuren? Zo spectaculair als deze situatie was het niet eerder, maar het komt vaker voor dat betrokkenen op heel korte termijn horen van een schoolsluiting. Zou hierbij niet in beginsel een termijn van een schooljaar moeten gelden? De SGP overweegt een wetsvoorstel hierover.

Kleine scholentoeslag
De SGP volgt met argusogen de ontwikkelingen rond de kleine scholentoeslag. Natuurlijk moeten we de zorgen van grote steden serieus nemen, maar het land bestaat uit meer dan grote steden. We moeten echt voorkomen dat in de stad en op het platteland een grote en onnodige kaalslag onder scholen ontstaat. Kunnen we rekenen op een gedegen onderbouwing van de effectiviteit? Hoe voorkomt de staatssecretaris dat problemen zich in veel gevallen vooral gaan verplaatsen tussen gemeenten?

De SGP wijst nu al op twee knelpunten. Allereerst heeft het afschaffen van de gemiddelde schoolgrootte ook gevolgen voor iets grotere scholen, terwijl de plannen zich richtten op kleine scholen. Blijft de gemiddelde schoolgrootte wel bestaan boven 150 leerlingen? Het tweede probleem is de manier waarop afstanden worden gemeten. De meting hemelsbreed doet geen recht aan geografische problemen zoals de aanwezigheid van een kanaal. Wil de staatssecretaris de afstand over de weg hanteren, zoals nu ook bij het openbaar onderwijs gebeurt?

Bekostigingssancties
De verwachtingen van het toezicht zijn in de afgelopen jaren sterk gestegen. Dat volgens de SGP heeft goede kanten. Het was nodig dat de inspectie vaker op bezoek kwam bij scholen. En het is nuttig dat de inspectie duidelijke herstelopdrachten formuleert als er tekortkomingen zijn. Toch kunnen verwachtingen ook ongezond worden en dan krijgt het nare gevolgen.
De SGP vindt het niet goed te begrijpen dat scholen die zich volgens de inspectie juist aan het verbeteren zijn en zelfs volledig hersteld zijn, met een bekostigingssanctie te maken krijgen.

Ik heb concrete rapporten gezien waarin de inspectie aanvankelijk geen bekostigingssanctie trof, maar dat pas deed toen een jaar later al forse verbetering was ontstaan en er zicht was op een goede afloop. En dit is geen incident. Deze koers leidt tot heel veel negativiteit, extra werkdruk en meer facturen van advocaten. Kan de staatssecretaris dit paradoxale beleid uitleggen? Is dit niet contraproductief?

Sturingsdieet
Eerder heb ik gesproken over het belang van een sturingsdieet in het onderwijsbeleid. Dat dieet is zowel nodig voor het onderwijs zelf als voor de ambtenarij. Het is een eerste goede stap dat het onderwijsveld niet is opgezadeld met de Wet vrij en veilig onderwijs. De SGP zou het verstandig vinden om ook geen wetsvoorstellen te maken over evidence informed werken, strategisch hrm en de eisen aan bestuurders. Ik denk dat we evidence based kunnen stellen dat alles wat het onderwijsveld zelf beter kan oppakken, niet in de wet moet komen. Gaat de staatssecretaris de kans benutten om deze hattrick te scoren in haar ambtstermijn?

Thuisonderwijs korte termijn
We gaan nog inhoudelijk debatteren over de koers voor het thuisonderwijs.
Voor de korte termijn zullen we wel rechtszekerheid en rechtsgelijkheid moeten bieden aan kinderen en ouders. Zij zijn nu direct het slachtoffer van een ongelukkig arrest van de Hoge Raad. Het is opvallend dat het Openbaar Ministerie vorig week aangaf dat vervolging nog steeds niet goed mogelijk is met de grote verschillen die blijven bestaan tussen gemeenten. Welke consequenties verbindt de staatssecretaris hieraan? Wat is haar rol om te voorkomen dat gezinnen door de nieuwe richtlijn ten onrechte met de dreiging van een proces-verbaal en vervolging te maken krijgen? Kan zij bevestigen dat het in ieder geval niet de bedoeling is professionals een melding doen bij Veilig Thuis omdat ouders zich beroepen op de wettelijke vrijstelling?