Situatie Venezuela en veiligheid Caribisch deel

De Kamer debatteerde op donderdag 8 januari in commissieverband met minister van Weel (Buitenlandse Zaken) over de actuele ontwikkelingen in Venezuela. Namens de SGP sprak Diederik van Dijk. Zijn bijdrage aan het debat is hieronder te lezen.

De kerkhervormer Maarten Luther beleefde internationaal gezien ook turbulente tijden. Hij zei: “De wereld is als een dronken boer – als je hem aan de ene kant op het paard tilt, stort hij er aan de andere kant af.”

Ook vandaag een herkenbaar beeld. De kunst van internationale politiek is om de boer een beetje recht op zijn paard te houden. Terecht spreken we vandaag over Venezuela. Met opluchting neemt de SGP kennis van het bericht dat er geen acute dreiging is voor Aruba, Curaçao, Bonaire en onze militairen. Tegelijk hebben de ontwikkelingen omvangrijke gevolgen voor Nederland en Europa. Verschillende sprekers betoogden al dat de Amerikaanse aanval op Venezuela in strijd is met het internationaal recht. De aanklacht tegen Maduro vormt geen rechtmatige juridische basis voor een inval. Het internationaal recht is nodig om een minimale orde en stabiliteit tussen volken te garanderen. Nederland heeft belang bij een voorspelbare, op regels gebaseerde internationale orde.

We leven echter niet in de ideale wereld van het internationaal recht. De geschiedenis leert dat grootmachten grootmachten blijven, ook de VS.
Ter illustratie: Amerika is geen partij bij het Internationaal Strafhof, trekt zich weinig aan van het Internationaal Gerechtshof en heeft evenmin het VN-Zeerechtverdrag geratificeerd. De geschiedenis leert dat de VS zich moeilijk laten disciplineren.

Ik moest denken aan de metafoor van Nietzsche over roofvogels en lammeren.
Het is begrijpelijk dat de kwetsbare lammeren de krachtige roofvogels als het grote kwaad zien. Maar daarmee veranderen de roofvogels nog niet zomaar in lammeren. Twee lessen daaruit voor de internationale politiek:

1. Normen en regels staan zelden los van reële machtsverhoudingen.
2. Niet alles dat krachtig is, is verkeerd.

Het internationaal recht mag geen dekmantel worden voor onrecht en onderdrukking. Onze verontwaardiging over Trump en diens methodes mag het niet winnen van een nuchtere taxatie van de internationale verhoudingen en de feitelijke situatie in Venezuela:

• De democratische oppositie geniet brede steun;
• Kerkleiders die kritisch zijn op Maduro of sociale projecten leiden, worden geïntimideerd en gearresteerd;
• Nederland erkent Maduro niet vanwege verkiezingsfraude;
• Analisten zagen de afgelopen jaren geen kans op een vreedzame doorbraak van binnenuit; niet voor niets heeft Maria Machado de VS opgeroepen Maduro tot vertrek te dwingen;
• Venezuela is een knooppunt van georganiseerde misdaad en internationaal terrorisme: de Iraanse Revolutionaire Garde en Hezbollah zitten in de haarvaten van het veiligheidsapparaat.

Is de minister het met ons eens dat vervanging van Maduro een waardevol strategisch signaal richting Iran is?

Critici waarschuwen voor precedentwerking, en de SGP ondersteunt de oproep van de regering – ook richting de VS – om verdere escalatie te voorkomen en het internationaal recht te respecteren. Ook hier is nuchterheid gepast. Poetin en Xi laten zich niet leiden door ons begrip van internationaal recht, maar door macht.
De feiten van Russische agressie in Oekraïne – en daarvoor Georgië – spreken voor zich. China treedt op zijn eigen manier internationale rechtsregels met voeten.

Nederland en bondgenoten kunnen alleen een stabiele wereldorde helpen afdwingen als we zelf sterker worden. Militair behoren Nederland en Europa tot de wereldwijde periferie. Een Amerikaanse perceptie van zwakke Europese NAVO-bondgenoten speelt de radicaalste krachten in het Witte Huis in de kaart.

We mogen Trump niet in de verleiding brengen zijn retoriek over Groenland om te zetten in actie, zelfs niet in de vorm van druk richting Denemarken. Daarom vraag ik de minister: is er íets dat Nederland of andere NAVO-bondgenoten kunnen leveren om het Arctisch gebied militair te versterken? Komen Europese leiders bijeen om tot een gedeelde strategie te komen?

Het Koninkrijk verdient leiderschap dat kijkt naar recht én macht. Laten we standvastig handelen en tegelijk onze verantwoordelijkheid nemen.